سروش آسمانی

علی تجویدی و علی اصغر شاه زیدی - سروش آسمانی

سروش آسمانی

سروش آسمانی

جلوه‌های جمیل هنر در صور گوناگون نغمه و آهنگ، شعر و ترانه، نقش و خط، کاشی و معرق و معماری و فرش و صدها بروز و ظهور شورانگیز دیگر از دیرباز اصفهان را به عنوان یکی از مراکز شناخته شده فرهنگ و هنر در جهان معرفی کرده و این شهر را همچون موزه‌ای بی نظیر در ایران مشهور و معروف اقطار عالم ساخته است. از آن آیات دل‌انگیز هنر که قرن‌ها به وسیله‌ی هنرمندان آن دیار همگان را مسحور و مجذوب داشته، یکی موسیقی ناب پرورده در مکتب نام آورانی چون نایب اسدالله، آقا سید رحیم، تاج، ادیب، برازنده، طاهرپور، شهناز و کسایی و ده‌ها هنرمند نامبردار دیگر است.
این زیر و بم و تحریر و نغمه و ترنم و آهنگ، اگرچه در اصول جزئی است از کل موسیقی ایران زمین، اما به خصائصی ممتاز است که همان مکتب اصیل موسیقی اصفهان را تشکیل می‌دهد. درست همانگونه که در شعر،  طرز یا سبک اصفهانی شاخه‌ای تناور از نظم پارسی به شمار می‌رود و با ویژگی‌های خاص خود شاخصیت می‌یاید و مجزا می‌شود.
از پرورش یافتگان برومند مکتب آواز اصفهان بی تردید یکی علی اصغر شاه‌زیدی شاگرد شایسته و همراز و همنفس روزان و شبان استاد تاج اصفهانی به سالیان دراز است که در این مجموعه اولین و دومین آثار هنری‌اش تقدیم پیشگاه هنردوستان و صاحبدلان می‌شود. نخستین اثر با عنوان "چرخ گردون" در سال ۱۳۶۹ شمسی و دومین آن در سال ۱۳۷۱ به مناسبت یکهزارمین سالمرگ فرزانه‌ی طوس حکیم ابوالقاسم فردوسی تهیه و منتشر شد و اینک پس از قریب به بیست سال، در قالب یک مجموعه و با شکلی جدید انتشار می‌یابد.
آوای باربد مفتخر است که بخت بلند باز تولید این آثار درخشان را یافته و برگی زرین ازاوراق طلایی موسیقی و هنر ایران را که حاصل ذوق و نبوغ استادان بی‌بدیل این مرز و بوم علی تجویدی، جلیل شهناز، بیژن ترقی، فریدون شهبازیان، محمد اسماعیلی، جهانگیر ملک و علی اصغر شاه‌زیدی است، منتشر می‌کند. به پاس هنر این بزرگ مردان، شایسته و بایسته است که چند خطی درباره‌ی هر یک نوشته آید. هرچند که: آفتاب آمد دلیل آفتاب.


استاد علی تجویدی

استاد علی تجویدی

استاد علی تجویدی در پانزدهم آبان ماه سال ١٢٩٨ هجری شمسی در خیابان ری تهران متولد شد و از اوان کودکی زیر نظر مستقیم پدرش هادی خان تجویدی که خود هنرمندی بزرگ و از شاگردان ممتاز کمال الملک و استاد مسلم نگارگری ایرانی بود، قرار داشت. پدر که علاوه بر نقاشی با موسیقی هم آشنایی داشت و تار را نزد درویش خان فراگرفته بود کم کم علی را با این ساز آشنا ساخت. علی پس از چندی و در نوجوانی وارد دوره‌ی پیشاهنگی شد و نواختن فلوت و نت موسیقی را نزد آقای ظهیرالدینی آموخت. از شانزده سالگی نواختن ویولن را ابتدا نزد آقای سپهری آغاز کرد و سپس به مدت دو سال از استاد حسین یاحقی ردیف‌های موسیقی ایرانی را فراگرفت. پس از چندی به کلاس استاد ابوالحسن خان صبا رفت و مدت شش سال نزد ایشان به تکمیل آموختن ویولن و همچنین نواختن سه‌تار و تمبک پرداخت و بنا به توصیه‌ی صبا برای تسلط بر تکنیک‌های ویولن‌نوازی و آشنایی با موسیقی غربی چند سالی را نزد ملیک آبراهیمیان و بابگن تامبرازیان گذراند؛ چرا که استاد معتقد بود هنرجوی نوازندگی ویولن برای استحکام انگشتان و آرشه باید چند سالی متدهای کلاسیک و برخی از قطعات ساده‌ی موسیقی غربی را بنوازد.
علی تجویدی محضر بسیاری از بزرگان موسیقی ایرانی دوران را درک کرده بود. خودش در این باره گفته است: "به وسیله‌ی یکی از دوستانم با حضرت حاج آقا محمد ایرانی و جناب رکن‌الدین مختاری و سایر موسیقی دانان ایرانی از جمله نورعلی برومند و مرحوم طاهر زاده و مرحوم قهرمانی آشنا شدم. در حقیقت دستگاه‌های کامل ایرانی و تصانیف مرحوم شیدا را نزد این بزرگواران آموختم. و چون ذوق آهنگسازی داشتم بنا به توصیه‌ی‌ آقای رکن‌الدین مختاری به ساختن آهنگ پرداختم و برای آشنایی بیشتر به فن آهنگسازی و همچنین ارکستراسیون و هامونی مدتی مثل یک طلبه نزد چند استاد از جمله آقای هوشنگ استوار به تحصیل پرداختم و در کلاس کنسرواتور آزاد موسیقی نام نویسی کردم. از سال ١٣٢٧ در رادیو مشغول کار نوازندگی، آهنگسازی، سرپرستی و رهبری ارکستر شدم و سال‌ها عضو کمیسیون موسیقی رادیو بودم. آهنگ‌هایی در قالب ترانه ساخته‌ام که بیشتر در برنامه‌ی گل‌ها اجرا شده است. اشعار آنها را اغلب آقای رهی معیری و بیژن ترقی و معینی کرمانشاهی ساخته‌اند. شعر چند آهنگ را هم خودم ساخته‌ام.
...
من به یاد ندارم که آهنگی ساخته باشم که انگیزه نداشته باشد. آهنگ بدون انگیزه هیچ وقت تاثیرگذار نخواهد بود."
از آنجایی که رشته‌ی تحصیلی او ادبیات فارسی بود و موسیقی ایرانی همواره با ادبیات فارسی و فلسفه و عرفان شرق بستگی کامل داشته است، در کنار کار موسیقی ایرانی از مطالعه و تحقیق ادبی غافل نبود و از این رو درک عمیقی از شعر و موسیقی ذاتی شعر داشت.
علی تجویدی ضمن آموزش در محضر استاد ابوالحسن صبا، در کنار استاد به تعلیم شاگردان می‌پرداخت. از سال ۱۳۳۴ در اداره کل هنرهای زیبا و از سال ۱۳۳۶ پس از درگذشت صبا، در هنرستان عالی موسیقی به تدریس ویولن مشغول شد. عضویت شورای عالی موسیقی، تدریس در دانشکده‌ی هنرهای زیبا، عضویت شورای موسیقی باربد و سرپرستی ارکسترهای متعدد، از دیگر فعالیت‌های مؤثر او در طول عمر هنری‌اش بود. علی تجویدی به حق یکی از بزرگترین آهنگسازان معاصر این سرزمین بود که شاهکارهای بسیاری در موسیقی از خود به یادگار نهاد. آهنگ‌های پر آوازه و دلنشین او که در آرشیو برنامه‌های گل‌ها ضبط و نگهداری شده‌اند از میراث گران‌بهای هنر موسیقی این مرز و بوم است. آهنگ‌هایی چون "مرا عاشقی شیدا"، "سنگ خارا"، "رفتم که رفتم"، "آتش کاروان"، "بازگشته"، "آشفته حالی"، "نمانده چرا"، "بی همزبان"، "دیدی که رسوا شد دلم"، "آزاده"، "صبرم عطا کن"، "پشیمانم" و صدها آهنگ پر آوازه و پر بار دیگر که هر یک نگین درخشانی بر تارک هنر موسیقی ایران است. آثاری که نمایانگر استعداد شگرف و متعالی او در هنر آهنگسازی است و همچون درختانی همیشه سبز در باغ بی خزان موسیقی ایرانی جاوید خواهند ماند. استاد علی تجویدی پس از تحمل سال‌های سخت بیماری در آخرین روزهای اسفند ماه ١٣٨٤ به دیدار معبود شتافت و به سرچشمه‌ی آهنگ‌ها و لحن‌های ازلی پیوست.
آثار استاد علی تجویدی در این مجموعه از بهترین ترانه‌های پس از انقلاب اسلامی در هنر موسیقی ایران به شمار می‌روند که عطر همیشه خوش برنامه‌ی گل‌ها را به تازگی و طراوت در خود دارند. شاهکار استاد در این مجموعه آهنگی است در آواز دشتی که در سال ۱۳۵۴ شمسی ساخته شده و از آن جا که استاد تجویدی در انتخاب خواننده‌ی مناسب برای هر اثرش همیشه زبان‌زد اهل موسیقی بوده‌اند اجرای این آهنگ تا ظهور خواننده‌ی مورد پسند استاد نزدیک به پانزده سال به تعویق افتاد؛ نکته‌ای بسیار ظریف که شاید یکی از علل کوچک و پنهان توفیق و جاودانگی آهنگ‌های استادی چون علی تجویدی باشد. به قول خواجه:

هزار نکته‌ی باریک‌تر ز مو این جاست     نه هر که سر بتراشد قلندری داند 

استاد جلیل شهناز

 

جلیل شهناز

استاد جلیل شهناز در سال ۱۳۰۰ شمسى در خانواده‌اى هنرمند در اصفهان متولد شد. پدرش اهل موسیقی بود و علاوه بر تار كه ساز اصلی او بود، سه تار و سنتور هم مى‌نواخت. خانه‌ی شهناز محفل گرمی برای هنرمندان موسیقی بود و نواى شیرین سازها و آهنگ‌ها همیشه از آن خانه به گوش مى‌رسید. عموى او غلامرضا سارنج بهترین كمانچه‌نواز اصفهان به شمار مى رفت. در چنین خانواده‌اى جلیل شهناز پرورده شد و جوانه‌هاى هنر در دل و جانش ریشه گرفت.

پدر و برادرانش در تعلیم او نقش مهمى داشتند. اولین و مهمترین معلم تار جلیل، حسین برادر بزرگش بود که نوازنده‌‌ای چیره دست بود و  در سال ۱۳۱۸ درگذشت. تعلیم جلیل از ۱۴ سالگى شروع شد و تا زمانی که حسین زنده بود تار و جلیل و حسین از هم جدا نبودند. جلیل شهناز از سال ۱۳۲۴ مقیم تهران شد و از همان ابتدا با رادیو همکاری كرد و در بسیارى از برنامه‌ها به عنوان تكنواز تار شركت داشت. اوج درخشش هنر جلیل شهناز از سال ۱۳۳۶ و به عنوان تکنواز برنامه‌ی گل‌ها شروع شد، برنامه‌ای مطلقا ًهنری بر پایه‌ی ادبیات و موسیقی ایران که به همت زنده‌یاد داوود پیرنیا طرح ریزى و در رادیو به اجرا درآمد.

استاد جلیل شهناز علاوه بر نواختن تار که بی‌شک سلطان بلامنازع آن است، در نواختن ویولن، سنتور و تنبک تبحری کامل دارد و همگی را بسیار دلنشین می‌نوازد.

هرچند که تمامی نواخته‌های استاد شهناز همواره  پرمایه و در اوج قوت و خلاقیت هنری است اما در این مجموعه نواخته‌های استاد جلیل شهناز بی تردید از بهترین و ماندگارترین نمونه‌های تارنوازی ایران است و شاهد آن اجرای آواز دشتی و چهارمضراب بی‌نظیری است که در آغاز برنامه‌ی دشتی می‌شنویم.

بیژن ترقی

بیژن ترقی

استاد بیژن ترقی فرزند خدمتگزار صدیق فرهنگ ایران زمین حاج محمدعلی ترقی مدیر و مؤسس کتاب‌فروشی خیام از قدیمی‌ترین و نخستین مؤسسات فرهنگی تهران، به سال ١٣٠٨ شمسی در تهران به دنیا آمد و از کودکی دیده ور عالم شعر و ادبیات و عرفان شد. سرودن غزل را از پانزده سالگی و ترانه‌سرایی را از سال ۱۳۳۵ با ترانه‌های "می زده" و"بیداد زمان" آغازید. با چنین  آغازی  آثار بیژن ترقی را از ابتدای ترانه‌سرایی‌اش باید در اوج هنر ادبیات آهنگین ایران جستجو کرد، اوجی که با خلق ترانه‌های درخشان در طول بیش از پنج دهه فعالیت هنری او، همچنان ادامه داشته‌است. همکاری مداوم با آهنگسازان بزرگ ایران استادان علی تجویدی، پرویز یاحقی، همایون خرم، حبیب‌الله بدیعی و دیگر بزرگان موسیقی، کارنامه‌ی بسیار مفصل و ماندگاری را برای استاد بیژن ترقی برجای گذاشته است. آثاری چون "می زده" و"بیداد زمان"، "دل‌شکن"، "تا یهار دلنشین"، "کعبه‌ی دل‌ها"، "اشک من هویدا شد"، "در میان گل‌ها"، "آتش کاروان"، "بگو که هستی"، "سراب آرزو"، "گل اومد بهار اومد"، "وای از این حق ناشناسی"، "پشیمانم"، "آهنگ محبت"، "بهار نورسیده"، "تو مرا تنها نگذاری"، "بی خبر ماندی ز حالم"، "چه کنم"، "نم نم بارونه امشب"، "محفل مستی"، "گل گریه"، "تذرو" و ده‌ها ترانه‌ی معروف دیگر که خاطرات همیشه زنده‌ی مردم این سرزمین بر آنها نقش بسته و ماندگار شده است.

ترانه‌ی "جام مدهوشی" در این مجموعه یکی از درخشان‌ترین ترانه‌های استاد بیژن ترقی است که مفاهیم بلند عرفان ایرانی/اسلامی را در قالب نوین ترانه متجلی می‌سازد.

فریدون شهبازیان

فریدون شهبازیان

فریدون شهبازیان فرزند حسن شهبازیان آهنگساز و رهبر ارکستر شماره‌ی ٣ رادیو، در سال ١٣٢١ در تهران به دنیا آمد. به تشویق و راهنمایی پدر با موسیقی آشنا شد و در هنرستان موسیقی به تحصیل موسیقی و فراگیری ویولن پرداخت. اولین معلم او عطاالله خادم میثاق بود که پس از چند سال فریدون را به دلیل استعداد خاصش به معلم روسی خود سرژ خوتسیف معرفی کرد و فریدون تا پایان دوره‌ی ابتدایی نزد او تعلیم دید. در دوران دبیرستان تعلیم ویولن را تا اخذ دیپلم نوازندگی ویولن در کلاس‌های شبانه‌ی لوئیجی پاساناری که در آن زمان کنسرت مایستر ارکستر سمفونیک تهران بود ادامه داد. در هفده سالگی به عضویت ارکستر سمفونیک تهران به رهبری حشمت سنجری و سپس با طی آزمون رادیو، به عضویت ارکستر گل‌های رادیو درآمد. در آن زمان ارکستر گل‌ها به رهبری روح الله خالقی و پس از او جواد معروفی فعالیت می‌کرد. فریدون شهبازیان در همان سال‌ها در پی ایجاد ارکستر فارابی به رهبری مرتضی حنانه، فریدون ناصری و مصطفی کسروی، به عضویت این ارکستر پذیرفته شد.
به دلیل علاقه‌ی خاص به موسیقی ایرانی و مطالعه بر ردیف‌های موسیقی ایران در ارکستر بزرگ فرهنگ و هنر به رهبری حسین دهلوی عضویت یافت. در سال ۱۳۴۵ همزمان با تشکیل کر و ارکستر سمفونیک رادیو به رهبری آن برگزیده شد و اولین آثار آهنگسازی خود را در همان ایام تصنیف کرد. پس از گذراندن دوران خدمت سربازی در کنکور دانشکده‌ی هنرهای زیبا پذیرفته شد و در دوران دانشکده از تعلیم استادانی چون هوشنگ استوار، یوسف یوسف زاده، محمدتقی مسعودیه، علیرضا مشایخی، هرمز فرهت، توماس کریستین داوید و ولفگانگ والیش بهره برد. با عضویت در ارکستر مجلسی رادیو و تلویزیون به رهبری توماس کریستین داوید و فرهاد مشکات تجارب ارزنده‌ای کسب کرد. در سال‌های پایانی دانشکده به دعوت هوشنگ ابتهاج که سرپرست برنامه‌ی گل‌های تازه در رادیو بود مسئولیت موسیقی برنامه‌ی گل‌های تازه را عهده دار شد. آثار بزرگی چون "آوای تنهایی"، "عزیزم سوزه"، "پرکن پیاله را" و"گریز" متعلق به همان دوران است. فریدون شهبازیان از اواسط دهه‌ی ۱۳۵۰ در زمینه‌ی موسیقی متن فیلم نیز فعالیت مبسوطی داشته است. بی‌شک بخش مهمی از موفقیت آثار ارکستری در مجموعه‌ی حاضر، حاصل ذوق و دانش آهنگسازی استاد فریدون شهبازیان در تنظیم موسیقی آهنگ‌های استاد علی تجویدی است.
 

 جهانگیر ملک

جهانگیر ملک

استاد جهانگیر ملک در سال ۱۳۱۱ در تهران، خیابان ری متولد شد . او از کودکی به نواختن ضرب علاقه مند بود و به واسطه‌ی همین علاقه‌مندی به محضر استاد حسین تهرانی راه یافت و از محضر استاد بی‌بدیل تنبک بهره‌مند شد.
جهانگیر ملک ، بعدها خود به تربیت و تعلیم شاگرد پرداخت و شاگردان خوب و با استعدادی نیز تحویل موسیقی ایران داد. او در سال ۱۳۳۲ توسط استاد علی تجویدی به رادیو راه یافت و پس از ان که هنرش از سوی مشیر همایون شهردار که در آن زمان رئیس شورای موسیقی رادیو بود تأیید شد، کار خود را در ارکستر ویژه‌ای که سرپرستی آن با خود مشیر همایون بود آغاز کرد. پس از آن طی سالیان متمادی با ارکسترهای شماره‌ی ۱ به رهبری حسینعلی ملاح و مهدی مفتاح، ارکستر شماره‌ی ۲ به رهبری مجید وفادار و علی تجویدی، ارکستر شماره‌ی ۳ به رهبری پرویز یاحقی ، ارکستر شماره‌ی ۴ به رهبری همایون خرم، ارکستر شماره‌ی ۵ به رهبری عباس شاپوری، ارکستر شماره‌ی ۶ به رهبری بزرگ لشگری و جواد لشگری  همکاری داشت. جهانگیر ملک توسط شادروان حبیب الله بدیعی برای همکاری با برنامه‌ی گل‌ها دعوت شد و همکاری با ارزش خود را با این برنامه آغاز کرد. وی همچنین در بسیاری از برنامه‌های تکنوازان رادیو همراه با نوازندگان به نام وقت تنبک نواخت. جهانگیر ملک را از لحاظ تعداد اثر ضبط شده می‌توان پرکارترین هنرمند موسیقی ایران نام برد. همکاری او با رادیو تا آخرین سال‌های زندگی پرثمرش ادامه یافت.
جهانگیر ملک بیستم آذر ماه سال ۱۳۸۱ از عالم خاک به ملکوت پاک پر کشید.

اصغر شاه زیدی

علی اصغر شاه‌زیدی

علی اصغرشاه‌زیدی در سال ١٣٢٧ در اصفهان متولد شد. به واسطه‌ی بهره‌مندی از صدایی خوش و به خاطر علاقه‌مندی‌اش به آواز از سیزده سالگی یادگیری ردیف‌های موسیقی ایرانی را آغاز کرد و پس از ۸ سال، در سال ۱۳۴۹ به محضر استاد آواز ایران جلال تاج اصفهانی راه یافت و به مدت یازده سال به طور مستمر از استاد تعلیم گرفت. همچنین محضر استادان گرانقدر حسن کسایی، جلیل شهناز و علی تجویدی را درک کرده و از شیوه‌ی سید عبدالرحیم اصفهانی و رهنمودهای سید محمد طاهرپور بهره برده است. کسب رتبه‌ی نخست در رشته‌ی آواز در دومین آزمون سراسری باربد به سال ۱۳۵۷، تدریس آواز قریب به یک دهه در هنرستان موسیقی اصفهان و واحد موسیقی صدا و سیمای اصفهان، و تدریس خصوصی آواز از سال ۱۳۶۴ تاکنون از فعالیت‌های گسترده‌ی آموزشی او حکایت دارد. شاه‌زیدی علاوه بر تسلطی که به آواز ایرانی دارد با نواختن نی آشنایی بسیار دارد.
اجرای ماهرانه‌ی آوازهای این مجموعه با همراهی ساز استاد جلیل شهناز به خوبی مؤید توانمندی بی چون و چرای وی در هنر آواز ایرانی است. اجرای گرم و دلنشین ساخته‌های ارکسترال استاد علی تجویدی و خصوصا ًترانه‌های درخشان "جام مدهوشی" و "سروش آسمانی" نیز فرصتی بود مغتنم و ناب که علی اصغر شاه‌زیدی به مهارت و استادی تام از پس آن برآمد و نام و هنرش به برومندی بر تارک موسیقی ایرانی درخشید و جاودانه شد.

هابیل علی اف 

هابیل علی‌اف

هابیل علی‌اف در سال ۱۹۲۹ میلادی در آغداش جمهوری آذربایجان به دنیا آمد. از کودکی نواختن کمانچه را آغاز کرد دوازده ساله بود که جنگ دوم جهانی آغاز شد و پدر و برادرش را در جنگ  از دست داد. پس از جنگ سرپرستی خانواده به عهده‌ی او افتاده بود. در سال ۱۹۴۹ به باکو رفت و در هنرستان موسیقی آصف زینالی ثبت نام کرد و پس از گذراندن دوره‌ی چهار ساله‌ی تکمیلی به فیلارمونی مسلم ماقامایوف راه یافت. در آن جا با خوانندگان بزرگ و مشهوری چون سعید شوشونسکی، زلفی آدی گوزل‌اف و ابوالفتح علی‌اف آشنا شد و با آنان همکاری کرد. در دهه‌های ۱۳۶۰ و ۱۳۷۰ شمسی چندین بار به ایران آمد و برنامه‌های متعددی را با هنرمندان بزرگ ایران از جمله استاد محمدرضا شجریان اجرا کرد. اجرای برنامه‌ای در دستگاه همایون در این مجموعه با آواز علی اصغر شاه‌زیدی بر اشعار حکیم ابوالقاسم فردوسی یادآوردی است با شکوه از عظمت و گستردگی پهن‌دشت ایران در روزگاران نه چندان دور؛ عظمتی که هم اکنون نیز می‌تواند فارغ از مرزهای جغرافیایی، تحت نام "ایران فرهنگی" به جهانیان معرفی شود.

 

دانلود

حجم : (51.98 مگابایت)

منبع  : دل زنده ها